STELLENBOSCH, in Geography, a small town of Southern Africa, near the Cape of Good Hope. It consists of three long straight streets, running parallel to each other, and several cross streets intercepting these at right angles. The houses are all spacious, and substantially built, though only thatched with straw.

Each street resembles an avenue, since, on both sides before the houses, are large sturdy oaks, which are almost as old as the place itself, which was built at the beginning of the former century, though it was wholly burnt down in 1710. In December, 1803, a similar accident happened, when the number of houses left standing was about 80. The church was built in 1722, and though not equal in size to the churches of Roodezant and Paarl, it is no way inferior to them in point of architecture.

The number of inhabitants at Stellenbosch, including slaves and Hottentots, is estimated at 1000. Every person in this town carries on, with his trade, some portion of agriculture and horticulture; and as there are none who can be called actually poor, who labour for hire, they are obliged to have slaves, who do not pay the expence of keeping them.

Strangers, who in their long voyages make any stay at the Cape, never fail to visit Stellenbosch; and people of property at the Cape Town also, in the fine season of the year, often make parties of pleasure to this fertile spot. Hence houses are fitted up here for the accommodation and entertainment of strangers.

Hoe meer dinge verander…

• * Oudnederlands Woordenboek
• * Vroegmiddelnederlands Woordenboek
• * Woordenboek der Nederlandsche Taal

Die Middelnederlands Woordenboek word volgens die INL in 2009 nog bygevoeg.

Op Google Books is daar ook ‘n paar interessante boeke vir liefhebbers van historiese Nederlands:

Schatkamer der Nederlandsche Oudheden, deur Ludolf Smids (1774)

Ernstighe Teghen-spraeck Aen de Maeght van Hollandt, Vincent van Drielenburch (1617)

Verhandeling over de vlaemsche spelkunst, Pieter Behaegel (1837)

Al drie boeke is ook as PDF beskikbaar.

Een ding is seker: as jy nie hou van bloed nie, is Boksburg die verkeerde plek vir ‘n vakansie.

Mnr. Theo Buff van die dorp se beplanningsafdeling het gesê die naam is verander “as gevolg van ’n verbintenis met rassisme”. “Binne die destydse konteks kan ’n mens verstaan dat ’n straat na Kruger genoem is, maar dit kan nie meer geregverdig word nie.”

Vreemd hoe die rassisme nie so erg was tydens apartheid nie, maar juis nou ‘n probleem geword het!

De drie markantste figuren van de Tweede Boerenbeweging waren Pol de Mont, Frans Reinhard en Hippoliet Meert. Respectievelijk in Antwerpen, Brussel en Gent, de belangrijkste centra van de Boerensympathie, namen zij de leiding van protestmeetings tegen het Britse optreden in Transvaal. Belangrijk was ook het feit dat in 1896 in deze drie steden een aantal Vlaamse verenigingen werden gemobiliseerd die tijdens de Anglo-Boerenoorlog de organisatorische ruggengraat van de Vlaamse Boerencomités zouden vormen.

Onder impuls van Meert vervulde Neerlandia, het tijdschrift van het ANV, een motorfunctie in het propageren van de Boerensympathie; de kring van de Boerensympathisanten werd daardoor aanzienlijk verruimd. Tijdens de periode dat Meert redactiesecretaris van Neerlandia was (juli 1896 – december 1899), werd het maandblad van het ANV in Vlaams-België het belangrijkste propagandablad van de Boeren. Centraal daarbij stond de actie voor het behoud van het Nederlands als de officiële bestuurs- en rechtstaal van de Boerenrepublieken, en het Nederlands stambewustzijn in Zuid-Afrika. Op een schilderachtige wijze kwam dit tot uiting in het titelvignet van Neerlandia, waarop vanaf januari 1897 een Zuid-Afrikaans landschap met ossenspan, gewapende Boeren te paard en het taalmonument te Burgersdorp afgebeeld stonden naast de wapenschilden van de twee Boerenrepublieken, de leuze van de Z.A.R. en de Nederlandse en de Vlaamse leeuw. Nadat Meert met ingang van 1900 de hoofdredactie van Neerlandia had overgedragen aan dr. H.J. Kiewit de Jonge (Dordrecht), werden de Zuid-Afrikaanse emblemen vervangen door een gestileerde afbeelding van een wereldkaart met als zinspreuk ‘Een Stam een Taal’.

Doordat de Tweede Boerenbeweging in woord en geschrift de imperialistische Britse Transvaalpolitiek bestreed, kreeg de Vlaamse Boerensympathie vanaf 1896 een anti-Britse inslag. Ook de toon van de pers werd quasi unaniem anti-Brits. Deze koerswijziging was de Britse gezant te Brussel, Francis Richard Plunkett, niet ontgaan en sedertdien volgde hij de evolutie van beide fenomenen met stijgende ergernis en maakte hij er geregeld zijn beklag over bij de Belgische regering.

Toen na de mislukte Conferentie van Bloemfontein (31 mei – 5 juni 1899) een vreedzame regeling van het Transvaalse conflict steeds twijfelachtiger werd, organiseerden de Vlaamse Boerensympathisanten meetings zowel om sympathie op te wekken voor de taal- en stamverwante Boeren als om te protesteren tegen de Britse imperialistische politiek. De belangrijkste Vlaamse Transvaalmeeting vóór de oorlog had plaats onder impuls van Pol de Mont op zondag 17 september 1899; ze werd georganiseerd door de Antwerpse tak van het ANV.

Eveneens in de Scheldestad, het centrum van de Vlaamse Boerensympathie, werd reeds op 9 oktober 1899, twee dagen voor het uitbreken van de oorlog, andermaal op instigatie van Pol de Mont het ‘HuIp-Komiteit voor Transvaal en Oranje-Vrijstaat’ opgericht met als doel een Rode-Kruisarnbulance te organiseren. Het was een initiatief van de Antwerpse tak van het ANV. Dit Antwerpse Boerencomité slaagde erin om het grootste deel van de gelden van de plaatselijke comités, van de inschrijvingslijsten in de nationale en regionale pers, zowel de Nederlandstalige als de Franstalige, en van de andere inzamelingen ten bate van de Boeren in een centrale kas bijeen te brengen.

Omdat De Mont toch nog vreesde dat België niet voldoende geld zou kunnen inzamelen om de ambulance uit te rusten, betrok hij later (27 oktober 1899) ook de Antwerpse Ortsgruppe van het Alldeutscher Verband bij het initiatief. Het Alldeutscher Verband eiste dat, in verhouding tot zijn financiële bijdragen, ook 20 ‘Groot-Duitsers’ (Duitsers en Oostenrijkers) in de ambulance zouden worden opgenomen. Hierdoor kreeg deze ANV-ambulance, vooral in de ogen van het Alldeutscher Verband, het karakter van een ‘Alduitsche’ ambulance.

De uitzending van 25 Belgische Rode-Kruisambulanciers (20 Vlamingen en 5 Franstalige
Brusselaars) naar het oorlogsfront in Zuid-Afrika was ongetwijfeld het grootste daadwerkelijke
succes van de Tweede Boerenbeweging. Deze Rode-Kruisexpeditie, die op 25 november 1899 te Amsterdam inscheepte, werd bekostigd met het geld dat het Antwerpse ‘Hulp-Komiteit voor Transvaal en Oranje-Vrijstaat’ had ingezameld.

Heel deze ambulanceaffaire gal aan de relatie van de Vlaamse Beweging tot Zuid-Afrika een speciale dimensie. De humanitaire hulp aan taal- en stamverwante broeders in nood werd door de Vlamingen immers minder gezien als een doel op zichzelf dan wel als een manier om gevoelens van solidariteit met en sympathie voor de Boeren van Zuid-Afrika in de praktijk om te zetten. Verder dan een dergelijke humanitaire actie konden de Vlaamse Boerenvrienden niet gaan zonder in conflict te komen met de officiële neutraliteitspolitiek van de Belgische regering, die in werkelijkheid nauwelijks verholen pro-Brits was.

Dit laatste verklaart waarom de Belgische regering zich reeds maanden voor het uitbreken van de oorlog zorgen maakte over een eventuele dienstneming van Belgische vrijwilligers in het Boerenleger.

Die zorg bleek eigenlijk voorbarig omdat zowel de regeringen van de Boerenrepublieken als de Britse regering van in den beginne principieel afzagen van het werven van vrijwilligers. Elke kandidaat-vrijwilliger diende dan ook zijn eigen passagekosten te betalen. Dit verklaart waarom zo weinig Europese vrijwilligers zich effectief bij het Boerenleger vervoegden. Het aantal niet dienstplichtige burgers en vreemdelingen die in de Europese vrijwilligerskorpsen streden, wordt op niet meer dan 2.000 geraamd; verder dienden er nog een duizendtal in een Boerencommando. Het merendeel van deze vrijwilligers verbleef reeds voor het uitbreken van de oorlog in de Boerenrepublieken. Tijdens een vergadering van de Belgen te Pretoria op 18 september 1899 deed dokter Albert Heymans, de lijfarts van president S.J.P. Kruger, een oproep tot zijn landgenoten om een Belgisch vrijwilligerskorps te vormen. Gezien de geringe omvang van de Belgische kolonie in de Boerenrepublieken — in 1899 minder dan honderd personen — was dit initiatief dan ook bij voorbaat tot mislukken gedoemd. In het totaal hebben slechts een vijftiental Belgen aan de zijde van de Boeren gestreden. Dit geringe aantal staat in schril contrast met de duizenden ‘Vlaamse’ jongemannen die, vooral bij het uitbreken van de oorlog, bevangen werden door een Transvaalse koorts om als vrijwilligers dienst te nemen in het Boerenleger.

Historisch gezien was Maurits Josson de belangrijkste onder deze Belgische vrijwilligers. Josson vervulde sinds 17 februari 1900 een tijdlang de rol van secretaris van de Ierse kolonel Arthur Lynch, die toen bezig was de Tweede Ierse Brigade op te richten.’ Reeds na enkele weken diende hij echter ontslag te nemen omdat hij wegens zware koortsaanvallen in een hospitaal moest worden verpleegd. Nadat hij hersteld was, nam hij begin juni 1900 dienst als secretaris van generaal Tobias Smuts, die de leiding van het Ermelo-commando had. Hij vervulde deze functie tot 20 oktober 1900. Dat Josson secretaris zou geweest zijn van Jan Christiaan Smuts, de latere eerste minister van de Unie van Zuid-Afrika, dient dan ook beslist naar het rijk van de legenden verwezen te worden.’ Vervolgens sloot Josson zich aan bij het Swazilandcommando en op 13 november 1900 werd hij belast met een zending naar Lourenço Marques, de hoofdstad van Portugees Mozambique. Daar werd hij op verzoek van de Engelse consul drie weken vastgehouden.

Geen enkele van de Belgische vrijwilligers sneuvelde in Zuid-Afrika. Drie van hen (Jos Brack, Gustaaf Terclavers en Frans Mollinger) werden wel naar een krijgsgevangenkamp in Ceylon gedeporteerd en één (Ch. Krutwig) werd naar een concentratiekamp gebracht.

De aanwezigheid van enkele Belgische vrijwilligers in het Boerenleger heeft nochtans geen aanleiding gegeven tot noemenswaardige diplomatieke incidenten tussen Londen en Brussel. Dat na het uitbreken van de oorlog de diplomatieke betrekkingen tussen de Belgische en de Britse regering snel verkoelden, had andere oorzaken: voornamelijk de quasi algemene en niet ophoudende anti-Britse toon in de Belgische pers, de verspreiding van karikaturen van koningin Victoria en de aanwezigheid van het gezantschap van de Zuid-Afrikaansche Republiek te Brussel (1898-1902), met aan het hoofd ervan dr. Willem Johannes Leyds. Dit was het enige gezantschap dat Transvaal in Europa bezat, en daardoor was Brussel tijdens de oorlog het centrum van de Boerendiplomatie.

Geen enkel ander buitenlands conflict heeft wellicht ooit zo sterk de ziel van het Vlaamse volk beroerd als de Anglo-Boerenoorlog. Evenmin heeft vroeger ooit een deel van het gedachtegoed van de Vlaamse Beweging het Vlaamse volk zo fel begeesterd als de Boerensympathie, een fenomeen waarvan de begripsinhoud toch wezenlijk door de flaminganten was bepaald. Ten gevolge van de Transvaalse sfeer die zich van het land had meester gemaakt, drong de Boerensympathie immers door tot de laagste sociale geledingen van de samenleving. Gedurende bijna vier jaar leefde het volk om zo te zeggen in een Transvaalse roes.

De Vlaamse volksmensen uiten hun opgekropte gevoelens van sympathie voor de verdrukte Transvaalse stambroeder en hun diepe afkeer voor diens lafhartige belagers, de Engelsen, op alle mogelijke manieren in het toen nog weelderige Vlaamse volksleven. Gedurende gans de oorlog lanceerden de Vlaamse marktzangers omzeggens dagelijks een nieuw ‘Transvaals’ lied, een bewerking of vertaling van een buitenlands lied. Geen lied was in Vlaams-België zo populair als het ‘Volkslied van de Zuid-Afrikaansche Republiek’ (tekst en melodie van Catharina van Rees), naar zijn aanhef veelal verkeerdelijk ‘Kent gij dat volk vol heldenmoed’ genoemd. In nagenoeg elk dorp of iedere stad kreeg minstens één herberg een Transvaalse naam. In Luxemburg werd begin januari 1900 zelfs een ‘anti-Engelsch koffiehuis’ geopend. Ook meer dan zeventig verenigingen en firma’s en een twintigtal straten kregen een Transvaalse naam.

De naam Transvaal werd door de eerste ontdekkingsreizigers bedacht en is als geografisch begrip vermoedelijk ontstaan op het einde van de 18de, begin 19de eeuw. Tijdens de Anglo Boerenoorlog kreeg hij in Vlaams-België een specifieke begripsinhoud. Toen werd hij hier namelijk gebruikt als een overkoepelende benaming voor de twee strijdende Boerenrepublieken: de Zuid-Afrikaansche Republiek, zoals Transvaal officieel heette, en de Oranje-Vrijstaat. Na de Anglo-Boerenoorlog werd het begrip ‘Transvaal’ in de Vlaamse volksmond nog verruimd en gebezigd voor heel blank Zuid-Afrika. In 1899-1902 was ‘Transvaal’ het ‘toverwoord’ dat verwees naar het dappere Zuid-Afrikaanse Boerenvolk, dat zich manhaftig te weer stelde tegen de Britse indringers. Over de Oranje-Vrijstaat werd nauwelijks geschreven of gesproken. Het was al Transvaal wat de klok sloeg. De Vrijstaat geraakte hierdoor zo in de vergetelheid dat H.P.N. Muller, consul-generaal van de Oranje-Vrijstaat, zich reeds op 5 november 1899 genoopt zag om Hippoliet Meert te wijzen op de nadelige financiële gevolgen voor de Oranje-Vrijstaat van de eenzijdige actie en propaganda ten gunste van Transvaal. Deze opmerking van Muller was gegrond, want in het Volksbelang van 24 februari 1900 werd aangestipt dat ‘door het averechtsch gebruik van het woord Transvaal voor beide republieken, de Oranje-Vrijstaat slechts weinig geschenken ontvangt en bijna alle gaven vloeien naar de Zuid-Afrikaansche Republiek’. Op zichzelf genomen is de Vlaamse naamgeving ‘Transvaal’ wel heel merkwaardig, omdat niemand minder dan president Kruger uit staatkundige overwegingen sterk tegen die gekant was. Bij de Conventie van Pretoria (3 augustus 1881) had de Britse regering immers de naam Transvaal aan zijn Boerenrepubliek opgedrongen, om hierdoor te onderstrepen dat de positie van deze staat tot Groot-Brittannië in vergelijking tot de periode vóór 1877 fundamenteel gewijzigd was; pas bij de Conventie van Londen (27 februari 1884) berustte Groot-Brittannië in de herinvoering van de oude benaming Zuid-Afrikaansche Republiek.

De Boerensympathie en de Tweede Boerenbeweging waren niet altijd even intens: ze golfden op en neer op het ritme van de oorlogsgebeurtenissen. In Vlaams-België bereikten ze hun absoluut hoogtepunt tijdens de eerste oorlogsmaanden, men de Boeren de Britse kolonies in Zuid-Afrika binnenvielen (inval in Natal met o.a. belegering van Ladysmith; Kaapkolonie: westelijk front met omsingeling van Kimberley en Mafeking zuidelijk front met bezetting van Stormberg) en daarbij spectaculaire overwinningen behaalden (Stormberg, 10 december 1899; Magersfontein, 11 december 1899; Colenso, 15 december 1899 en Spioenkop, 16-25 januari 1900). Ze gingen decrescendo naarmate de Engelsen de Boerenrepublieken veroverden en als kolonies annexeerden (Oranjerivierkolonie: 24 mei 1900; Transvaal: 1 september 1900). Sedert 5 november 1899 gaf H. Meert het weekblad Transvaal uit om de financiering van de ANV ambulance te propageren; op 17 juni 1900, na 33 nummers, diende hij de uitgave ervan te staken omdat het verlieslatend begon te worden. Na dit eerste dieptepunt begon de Boerensympathie opnieuw te stijgen. Nieuwe hoogtepunten waren de voorbereidselen die getroffen werden in verband met de feestelijke ontvangsten van president Kruger (vanaf de tweede helft van september 1900) en de triomfantelijke doortocht van Kruger door België toen hij van Parijs naar Keulen spoorde (1 december 1900); geen enkele van de Krugerontvangsten vond evenwel doorgang omdat de Belgische regering ertegen gekant was dat Kruger zich in België zou vestigen. De beroering die ontstond rond de voordrachten van Andries de Wet te Brussel en te Gent (29 juni – I juli 1901), leidde tot een nieuwe climax.

De Wet was de eerste en een van de weinige authentieke ‘Boeren’ die in België tijdens de oorlog het woord voerde. Het optreden van de Belgische staatsveiligheid tegen De Wet gaf aanleiding tot interpellaties in het parlement. Dit was overigens een van de zeldzame keren dat de Boerenzaak daar ter sprake kwam. Het meest uitvoerig gebeurde dat bij de bespreking van de moties die gemeenteraden hadden gestemd teneinde de Belgische regering te verzoeken om bij de Britse regering aan te dringen op arbitrage in het Zuid-Afrikaanse conflict. Dit verzoek werd evenwel door Paul de Favereau, minister van Buitenlandse Zaken, afgewimpeld.

Vergeleken bij Nederland stond de Vlaamse Boerenbeweging ook op organisatorisch vlak relatief zwak. Zo kende het Antwerps ‘Hulpcomiteit voor de Zuid-Afrikaansche Bannelingen’, in 1901- 1902 nochtans het meest actieve Belgische Boerencomité, slechts een bescheiden werking. Ook toonden de Vlaamse Boerencomités zich op verre na niet in staat om de financiële mogelijkheden die in Vlaams-België potentieel voorhanden waren, optimaal aan te boren. Dit had tot gevolg dat enkele Hollandse comités vanaf 1901 in Vlaams-België begonnen te collecteren.

Het Antwerps ‘Hulpcomiteit voor de Zuid-Afrikaansche Bannelingen’ was opgericht op 18 oktober 1900 met de goedkeuring en de financiële steun van het ‘Hulp-Komiteit voor Transvaal en Oranje-Vrijstaat.’ Aan het hoofd ervan figureerden twee voorzitters: J. Van Kerckhoven Donnez (Nederduitsche Bond) en Isidoor Van Doosselaere (Willemsfonds); secretaris Flor van der Ven, schoonbroer van de Antwerpse burgemeester Jan van Rijswijck, was er het voornaamste ‘werkpaard’ van. Het hoofddoel van het Hulpcomiteit was steun te verlenen aan de ‘genaturaliseerde burgers’ en vreemdelingen die na de bezetting van de Boerenrepublieken door het Britse leger door de Britse autoriteiten als ongewenste elementen waren uitgewezen en na West-Europa waren teruggestuurd. In nauwe samenwerking met het gezantschap van de Z.A.R. verleende dit comité financiële steun aan een vijftigtal Zuid-Afrikaanse bannelingen. Toen het probleem van de Zuid-Afrikaanse bannelingen van de baan was, verruimde het comité zijn werking tot alle slachtoffers van de oorlog in Zuid-Afrika; op 1 december 1901 wijzigde het in die zin ook zijn naam tot ‘Hulpcomiteit voor de Slachtoffers van den Zuid-Afrikaanschen Oorlog’. Vergeleken met de werking van het Antwerpse ambulancecomité was die van het ‘Hulpcomiteit voor de Zuid-Afrikaansche Bannelingen’ bescheiden, maar niettemin was dit tweede Antwerpse comité het tweede belangrijkste Belgische Boerencomité.

Hoe organisatorisch zwak het comité van Van Kerckhoven-Donnez en de andere Belgische Transvaalcomités wel stonden, komt nog het treffendst tot uiting in het feit dat in 1901-1902 verscheidene ‘Transvalers’ in Vlaams-België voordrachten kwamen geven ten bate van Hollandse comités. Het sterkste voorbeeld in dat opzicht was de voordrachtentournee van Hendrik Johannes Louw en Cornelis Plokhooij van eind juli 1901 tot half januari 1902 langsheen een honderdtal plaatsen in Vlaams-België en Frans-Vlaanderen. Louw was veldcornet te Johannesburg! Plokhooij was een Hollandse onderwijzer die in 1897 naar de Z.A.R. was geëmigreerd en als lid van het Hollanderkorps aan de zijde van de Boeren had gevochten. De voordrachtentournee van Louw en Plokhooij, in opdracht van het ‘Christelijk Nationaal Boeren Comité’ te Amsterdam, gaf de Vlaamse Boerensympathie een nieuwe impuls en voerde haar naar een laatste climax tijdens de oorlog.

Op tal van plaatsen — vooral waar er tot dan toe weinig of geen Transvaalmanifestaties hadden plaatsgegrepen — deden Louw en Plokhooij de Boerensympathie tot het kookpunt stijgen. Meestal werden de voordracht en de daarmee samengaande ontvangst van Louw en Plokhooij georganiseerd door een speciaal voor de gelegenheid opgericht plaatselijk Transvaalcomité. Heel dikwijls werden die plaatselijke comités geruggensteund door de lokale rooms-katholieke geestelijkheid en katholieke notabelen.

Die enthousiaste ontvangsten van Louw en Plokhooij deden de ‘liberaal’ Paul Fredericq, die de Vlaamse Boerensympathie als zijn geesteskind was blijven beschouwen, steigeren van verontwaardiging. In een artikel, getiteld ‘Clericale Bekrompenheid’, verweet hij de katholieken dat zij zich van de twee Boerenhelden hadden meester gemaakt. De verdraagzame Meert vond deze uitlatingen ongepast en ongegrond en in zijn repliek wreef hij de liberalen onder de neus dat zij weinig deden voor de organisatie van de voordrachten van Louw en Plokhooij, terwijl de katholieken uit zuiver humanitaire beweegredenen voor de noodlijdende Boeren werkten en hen financieel steunden.

Gedurende gans de oorlog trachtten tal van personen – sommige met eerbare, andere met minder eerbare bedoelingen – de Boerensympathie aan te wenden voor andere doeleinden dan voor humanitaire hulp aan de Boeren. Zo doopten de paters oblaten van Waregem om propagandistische redenen op 3 augustus 1901 hun junioraat om tot ‘Klein Seminarie van Transvaal – Petit Séminaire du Transvaal’. Tijdens de jaren 1901-1902 ondernamen twee paters oblaten, onder wie Alfons Van Hecke, de gewezen aalmoezenier van de Ierse Brigade, in de colleges en seminaries in Vlaams-België een missionaire propagandatournee. In hun voordrachten over Transvaal ‘In Transvaal. De Kerk. De Oorlog. De Toekomst.’ riepen zij de reeds enthousiaste Vlaamse jeugd op om hun geliefde stambroeders te gaan bekeren tot het ware geloof. De Boeren van Transvaal leken in hun ogen immers slechts één gebrek te hebben, nl. dat ze niet katholiek waren.

Nog lang na de Vrede van Vereeniging (31 mei 1902) bleef de Anglo-Boerenoorlog nawerken op de Vlaamse Boerensympathie, zelfs nog tot een kwarteeuw na de Tweede Wereldoorlog.

Het sterkst was die nawerking uiteraard tijdens de eerste maanden na de ondertekening van het vredesakkoord. Elke gebeurtenis die maar iets met de Boeren van Zuid-Afrika te maken had, was al voldoende om het enthousiasme opnieuw te doen oplaaien. Zo vreesde het Belgisch ministerie van Buitenlandse Zaken dat de plechtigheden rond het overlijden van de Boerengeneraal Lukas Meyer, die op 8 augustus 1902 te Brussel plots gestorven was, aanleiding zouden kunnen geven tot Boerenbetogingen met anti-Britse inslag. Het gebalsemde lijk van Meyer werd op 11 augustus 1902 overgebracht naar het dodenhuisje op het kerkhof van Elsene. Vervolgens werd de lijkkist, in afwachting van het transport naar Zuid-Afrika, op 23 augustus 1902 bijgezet in een ‘voorlopige’ grafkelder op de Elsense begraafplaats. Bij dit eerbetoon aan de overleden Boerengeneraal deden er zich, tot opluchting van minister P. de Favereau, evenwel geen incidenten voor.

Op het 27ste Nederlandsen Taal- en Letterkundig Congres, dat op 21-23 augustus 1902 ter herdenking van de 600ste verjaardag van de Guldensporenslag te Kortrijk werd georganiseerd, waren de grote tenoren van de Vlaamse Boerenbeweging aanwezig: De Mont, Meert, Reinhard, Fredericq, De Geyter en Sabbe, alsook verscheidene Zuid-Afrikaners onder wie F.W. Reitz, oud-president van de O.V.S., Herman Dirk van Broekhuizen en Hendrik Johannes Louw. De presidenten Kruger en Steyn verleenden voor de laatste maal hun hoge bescherming aan het taalcongres. Voor de eerste maal voerde een rasechte Zuid-Afrikaner het woord op een taalcongres. In zijn toespraak vroeg Van Broekhuizen steun voor het Nederlandse element in Zuid-Afrika, maar tevens pleitte hij voor het bestaansrecht van een autonome Afrikaanse taal.

Enkele weken later beleefden de Boerensympathie en de Tweede Boerenbeweging een laatste hoogtepunt toen drie gekende Boerengeneraals (Louis Botha, ‘Koos’ de la Rey en Christiaan R. de Wet) een bezoek brachten aan Antwerpen (19-20 september 1902), Brussel (6-7 oktober 1902) en Gent (8 oktober 1902). De Boerengeneraals waren in eerste instantie naar Londen gereisd om met de Britse regering besprekingen te voeren over een verhoging van de schadeloosstellingen voor de geleden oorlogsschade. Van die gelegenheid maakten zij gebruik om financiële steun voor hun volk te gaan vragen in andere West-Europese landen. In Vlaams-België sloeg hun komst een onbeschrijflijk enthousiasme los en gaf ze aanleiding tot massale volksoplopen. Het grootste deel van de gelden die aan de Boerengeneraals werden geschonken, was echter afkomstig uit het saldo van het ambulancecomité van P. de Mont. Spijts de luidruchtige sympathiebetuigingen van de massa was de authentieke Boerensympathie dus wel duidelijk over haar hoogtepunt heen. Frappant was ook dat een deel van de Franstalige pers te Brussel (‘Le Soir’, ‘La Chronique’, ‘La Gazette’) fel reageerde tegen deze betogingen met Vlaams-nationale inslag. Camille Huysmans vergezelde als journalist bij ‘Le Petit Bleu’ in opdracht van de hoofdredacteur G. Harry de Boerengeneraals tot Parijs (13-15 oktober 1902) en trad daar op als hun tolk.

Na het vertrek van de Boerengeneraals koelde de volkse maar oppervlakkige Boerensympathie vlug af. Dat was al goed merkbaar in 1905. In januari van dat jaar kwamen M.T. Steyn, de laatste president van de O.V.S, de bekende Vrijstaatse Boerengeneraal Pieter Hendrik Kritzinger en predikant Pieter Schalk van Heerden naar Vlaams-België om financiële steun voor hun volk los te maken. De komst van deze prominente Zuid-Afrikaners kreeg nog wel een behoorlijke publieke belangstelling, maar een massale volkstoeloop zoals men in 1902 voor ‘de drie Boerengeneraals’ had meegemaakt, bleef toch uit.

Kritzinger en Van Heerden waren in 1904 door de Nederduits Gereformeerde Kerk van de ‘Vrijstaat’ uitgezonden om gelden in te zamelen voor het Christelijk-nationaal Onderwijs in de Oranjerivierkolonie. Na Nederland kwamen België en Zwitserland aan de beurt. In januari 1905 gaven de twee Vrijstaters voordrachten in zeven belangrijke Vlaamse steden met telkens een behoorlijke opkomst; de organisatie berustte bij de plaatselijke takken van het ANV.

President Steyn maakte van een privé-reis naar West-Europa gebruik om eveneens fondsen in te zamelen voor zijn noodlijdend volk. Van 21 tot 25 januari 1905 verbleef hij in Antwerpen; hij werd er door de Boerenvrienden feestelijk ontvangen. Het hoogtepunt van zijn verblijf in de Scheldestad was het banket dat te zijner ere op 22 januari 1905 door het ‘Hulpcomiteit voor de Slachtoffers van den Zuid-Afrikaanschen oorlog’ werd georganiseerd. Dit was de laatste activiteit die dat comité ten voordele van de Boeren inrichtte. J. Van Kerckhoven-Donnez nam de honneurs waar. Hij was de voorzitter van dit Boerencomité en op dat ogenblik tevens de voorzitter van de groep B. (= België) van het ANV. Na het banket stond Steyn een audiëntie toe aan een delegatie van de twee belangrijkste Antwerpse Boerencomités en van een zestal grote Vlaamse verenigingen, zoals het Willemsfonds en het Davidsfonds, die voor de Boeren hadden geijverd. De delegatie van het ambulancecomité, geleid door Pol de Mont, kwam het eerst aan de beurt.

Enkele weken later zou dit Antwerpse ambulancecomité zijn werkzaamheden voorgoed afsluiten. Hiermee viel definitief het doek over de Tweede Vlaamse Boerenbeweging. Een belangrijk deel van het batig saldo van het ambulancecomité werd door P. de Mont aangewend om in Zuid Afrika twee grafzuilen te laten plaatsen ter nagedachtenis van twee leden van de Belgische ambulance die aan het oorlogsfront gevallen waren, nl. Louise Laridon, meisjesnaam: Marie- Louise Caroline van Houtte (Waregem, 27 april 1850 – Lindley, Transvaal, 10 mei 1900), en dokter Jozef De Landsheere (Sint-Joost-Ten-Noode, 19 augustus 1874 – Bothaville, Oranje Vrijstaat, 5 november 1900). As contactpersoon ter plaatse fungeerde oud-Boerengeneraal Louis Botha, de latere eerste minister van de Transvaalkolonie (1907-1910) en van de Unie van Suid Afrika (1910-1919).

Het historisch-volkskundig materiaal met betrekking tot de weerslag van de Anglo-Boerenoorlog is overvloedig, zodat zich voor een tentoonstelling een selectie opdringt, a fortiori wanneer deze tentoonstelling dient gerealiseerd te warden in een eerder beperkte ruimte als het Bernarduscentrum. Daarom werd er uiteindelijk voor geopteerd om de tentoonstelling ‘Vlaanderen en de Anglo-Boerenoorlog. Historisch-volkskundige weerslag 1899-1902′ op te bouwen op vier pijlers:

1. De Vlaamse Transvaalvrienden;
2. De werking van de Boerencomités;
3. Cultuurhistorische en volkskundige weerslag;
4. Boeken en artikels over de Anglo-Boerenoorlog.

Het eerste luik omvat een aantal afbeeldingen, portretten en foto’s van Vlamingen die in mindere of meerdere mate betrokken waren bij de Vlaamse Beweging. Vanuit hun flamingantisme, dat algemeen-Nederlands was geïnspireerd, gingen zij sympathiseren met en ijveren voor de zaak van de Boeren van Zuid-Afrika.
Op de tweede plaats werd aandacht besteed aan de werking van de Vlaamse Boerencomités vanaf de Jameson-inval (29 december 1895 – 2 januari 1896), het rechtstreekse voorspel tot de Anglo-Boerenoorlog, tot op het ogenblik dat het Antwerps ‘Hulp-Komiteit voor Transvaal en Oranje Vrijstaat’ in 1906 zijn activiteiten stopzette.
Ten derde werd getracht een staalkaart te presenteren van de cultuurhistorische en volkskundige weerslag van de Anglo-Boerenoorlog op Vlaanderen, met referenties naar een West-Europese context. Vooral het volkskundig materiaal stelt haast oeverloze problemen; het voornaamste probleem is wel dat het hier tijdsgebonden fenomenen betreft, die men pas zeer laattijdig is beginnen te verzamelen.

De tentoonstelling wordt afgerond met een summier overzicht van een aantal boeken en artikels over de Anglo-Boerenoorlog. Wellicht sterker nog dan uit het cultuurhistorisch en volkskundig materiaal blijkt uit dit beperkt literatuuroverzicht hoezeer de Boerensympathie tijdens de periode 1899-1902 een typisch tijdsfenomeen was. De Boerensympathie en de daarmee gepaard gaande anti-Britse stemming hielden het volk vooral in West-Europa, Rusland en de Verenigde Staten van Amerika vier jaar lang stevig in hun greep. De haast universele Boerensympathie vertoonde naast enkele algemene kenmerken ook een aantal nationale en zelfs regionale verschillen. Volgens dr. W.J. Leyds, gezant van de Zuid-Afrikaansche Republiek te Brussel, tijdens een feest dat op 11 januari 1902 door de Antwerpse Boerenvrienden te zijner ere werd georganiseerd, zou de Vlaamse Boerensympathie de meest hartelijke geweest zijn.

Die Boere-offisiere van die Tweede Vryheidsoorlog, 1899-1902, Waarom die boere die oorlog verloor het, Grondwetlike beskerming vir Suid-Afrika se minderhede: Met besondere verwysing na menseregte, selfbeskikking en die Boere-Afrikanervolk (Vryheidsreeks), Veg en vlug: Manne en vroue vertel hul ware verhale uit die Anglo-Boereoorlog, Die Smarte Van Oorlog: Verontregting Van Boerevroue En -Kinders Tydens Die Anglo-Boereoorlog, 1899-1902, Skimruiters Van Die Anglo-boereoorlog (1899-1902): Die Rol En Bydrae Van Die Agterryers

Waarde Generaal,

Het is mij een groot voorrecht de ontvangst te kunnen erkennen van u kabelgram van den 23 Mei en uwen brief van 29 dieselfde maand, waardoor mij de groet word overgebracht van het congres van 23-25 Mei te Pretoria gehouden.

Bij alle treurigheid en leed, die mijn lot zijn, stemmen mij deze groet tot dankbaarheid.

Ja van ganscher hart dank ik allen die, tezamen gekomen om te beraadslagen over het heden en de toekomst, gedacht hebben aan hunne ouden Staatspresident, en daardoor getoond hebben het verleden niet te hebben vergeten.

Want wie zich een toekomst scheppen wil, mag het verledene niet uit het oog verliezen.

Daarom: zoekt in het verledene al het goede en schoone, dat daarin te ontdekken valt, vormt daarnaar u ideaal en beproeft voor de toekomst dat ideaal te verwezenlijken.

Het is waar: veel van wat was opgebouwd, is thans vernietigd, vernield, gevallen. Doch met eenheid van zin en eenheid van krachten, kan weer worden opgericht wat thans daar nederligt.

Het stemt mij eveneens tot dankbaarheid, te zien dat die eenheid, die eendracht bij u regeeren.

Vergeet nooit de ernstige waarschuwing, die ligt in het woord: verdeel en heersch, en waakt dat dit woord op het Afrikaansche volk nooit van toepassing zal kunnen zijn.

Dan zullen onze nationaliteit en onze taal blijven en bloeien; wat ik zelf nog daarvan zien of beleven zal, ligt in Gods Hand.

Geboren onder de Engelsche vlag, wens ik niet daaronder te sterven.

Ik heb geleerd te berusten bij de bittere gedachte de oogen te zullen sluiten in de vreemde als een balling, bijna geheel alleen, ver van bloedverwant en vrienden, die ik waarschijnlijk nooit zal wederzien, ver van de Afrikaanschen grond die ik wellicht nooit weer betreden zal, ver van het land waaraan ik mijn beste gewijd heb om het te openen voor de beschaving en waar ik een natie zag ontwikkelen.

Maar die bitterheid zal worden verzacht, zoolang ik de overtuiging mag blijven koesteren dat het eenmaal aangevangen werk wordt voortgezet.

Want, dan houden wij staande de hoop en de verwachting dat het einde van dat werk goed zal wezen.

Zoo zy het.

Uit die diepte van mijn hart groet ik u en het gansche volk.

It may safely be said that no estimates are so erroneous, indeed worthless, as those of the globe-trotter concerning the peoples with whom he is transiently brought into contact. If the study is to be of any value, one must carry it on through long years; must take part with the man who is the object of the study in all his pursuits, become one with him in his home life, his public life, his work and his playnot so much to listen to what he says, for the tongue is an unruly and unreliable member, as to observe what he does, and to probe into the root motives that prompt him in doing it. More than this, one must be familiar with his history, the achievements and failures of his race, and with all the circumstances by which he has in the past been surrounded; for nothing is more certain than that man is what circumstances have made him.

Concerning the Boers, I may safely claim that I have fulfilled to their widest extent all these essentials, more especially in respect of the Boers of the Transvaal and the Orange Free State. The application of the term Boer to the whole Dutch population of South Africa is, while racially correct, decidedly misleading in practice. The Boers of the Transvaal differ essentially from those of the Cape Colony; those of the Orange Free State lie, geographically and in the scale of civilization, between the two; and the Boers of Natal are readily distinguishable from all the others. I shall confine my remarks to those of the Transvaal and the Free State.

It is a common error to suppose that the Boers are a Dutch race. They are, strictly speaking, Dutch neither in descent, language nor manner of life. Of the original Boer population, a very large proportion – I think more than one-fourth – were French Huguenots, and French names are as common in the Transvaal as those of unmistakably Dutch origin. General Joubert is French, not only in his descent, but also in appearance and demeanor; President Krugers wife bore the distinctively French name of Du Plessis. Perhaps the three commonest names in South Africa are De Villiers, Du Toit and Viljoen, all manifestly French. Besides this, there is a much larger admixture of colored blood in the Transvaal than is commonly believed; in the northeastern districts especially, I have seen scores of Boers who were unmistakably of mongrel descent. The Griquas, who number many thousands, and live in communities of their own, are, as every one knows, the offspring of Boer men and Hottentot women; and the Cape Boys are the same, or the offspring of Boer men and Bantu women. It is not to these I allude, but to men who are accepted by their brother Boers as equals and compatriots, which the Griquas and Cape Boys are not.

The language of the Boers is polyglot, not Dutch, and no Hollander can at first understand it. From their mixed French descent, one might suppose that it partook largely of the French tongue, but as a matter of fact, there is scarcely a trace of that influence in it. As in recent years the Boers tried to stamp out the English language in the fransvaal, so in previous times they tried to stamp out the French tongue in the Cape Colony; and they succeeded so effectually that it became completely lost. The Boer language is an admixture of debased Dutch, corrupted English, and Kitchen Kaffir.

In their manner of life, no people are less Dutch than the Boers. The distinctive feature of Dutch life is cleanliness, both in person and in the conduct of the home; the distinctive feature of Boer life is dirt. Unless it be among the inhabitants of the colder and more remote districts of IRussia, the Boers must assuredly be the dirtiest white people in the world. I cannot believe that any people, of any color whatsoever, can be dirtier in their appearance and habits. In fact, the amount of grime they carry about them is absolutely inconceivable to those accustomed to some of the minor refinements of life. In the days when the vast plains of the States swarmed with animal life, and the Boer was constantly killing, he was, indeed, a sight to see. He was usually a little above the middle height, but lanky, raw-boned and awkwardly put together, and his head, under the grease-saturated, broad-brimmed hat, was crowned with a tangled mass of matted hair which, perchance, had never known the attentions of a comb. In the midst of a dirt-streaked face his eyes looked at you bleared and shifty, and, below, the lips, caked with dry tobacco-juice, stood out from a tangle of hair to which streaks of tobacco-juice gave a parti-colored aspect. His short coat, waistcoat and trousers, even his unbleached calico shirt, were covered throughout with stains and blotches of blood, which were also to be observed caked upon his hands and upon his home-made velcltschocns, while his sockless ankles were not distinguishable from the soil of his farm. Since the great herds of game have been killed off, these bloodstains are of course absent; but the improvement in cleanliness is, it is to be feared, more apparent than real. Other kinds of dirt have taken the place of the clotted blood. There was but little difference to be seen between those who possessed fairly large flocks and herds the only form of wealth known to the Boers prior to the gold era and those who were the most poverty-stricken.

The other sex were no less unclean in their persons, but the subject is really too unsavory to be dwelt upon. Neither men nor women ever washed themselves, as we understand it, the extent of their ablutions being each morning to pour a pint or so of water into a tin basin and with the help of a foul rag daub their faces with it, all the inhabitants of the house using the same water. On Saturday nights, a small tub was brought in, with a little water in it, and in this water, unchanged throughout, the same perfunctory operation was performed upon the feet, though this function was often omitted for weeks.

In their home life the same characteristics obtained. The Netherlands housewife, accustomed to her sweet-smelling rooms and snowy linen, would upon entering a Boer tenement start back in dismay at the offensive atmosphere which assailed her, Although so used to the healthy, open-air life of the wagoil, Boers in their houses abjure the blessings of ventilation, and exist in an atmosphere which might be compared to that of a common lodging-house. At night, the men remove only their coats and waistcoats, and the women their cotton dresses, if even these.

The houses of the less well-to-do, who of course were a large majority, often consisted of only one room, rarely indeed of three. In these houses there were frequently a dozen or more people. When there was only one room, the married couples occupied one end, cut off by a hanging screen of cotton material. The rest slept in a row upon the ground; first the young men above sixteen years of age, then the young women, and then the guests, the younger children huddling together in a corner. It would be quixotic to look for modesty or morality under such circumstances. No doubt, globe-trotters who have passed an hour or so in a few Boer houses of the better class since the influx of wealth to the Transvaal, will say this is an overdrawn picture; but, alas, the pigments are laid on with a hand so light that they do not depict the reality. The reality would not bear presentation.

Men of Mr. Steads class, whose knowledge is apparently derived from a superfluous stock of sentimentality, try to persuade their readers and hearers that the Boers are a clean-living race, puritanical in their morals, and worthy on those grounds alone of our highest respect and admiration. It is not true. Immoral relations with their colored female dependentswhether they call them slaves, indentured apprentices, or hired servantswhatever they may be now, were but a few years ago so common as to be practically universal. I am not speaking at haphazard. My knowledge is derived from years of observation in many scores, nay, hundreds, of Boer houses. Apart from these immoralities, it must be said that the home life of the Boer was fairly pleasant. He had his differences with his wife; who has not – but, personally, I never saw these differences carried on any further than a wordy argument, conducted on both sides in high, shrill, falsetto voices. The women, in fact, accept the position of inferior mortals to their spouses. So far is this carried that they do not even eat together, the wife meekly waiting on her lord, and taking her own meal when he has finished. There does not appear to be much affection between them.

They marry very young; but, after the first few months of wedlock, tke unions look much more like affairs of convenience than of affection. Nor have they much apparent affection for their offspring. The women are careful enough in rearing them until they can toddle about by themselves, after which they are in receipt of more cuffs and shrill anathemas than demonstrations of affection. The men take scarcely any notice of their children until the boys are old enough to be of use, when they are speedily initiated into all that pertains to cattle, horses and wagons. Formerly, the lads learned to shoot almost before anything else; but, with the disappearance of the game that has become a thing of the past, the modern Boer lad knows little more about the use of firearms than does the London lad. Neither lad nor girl has any education. In many of the well-to-do houses there was to be found a schoolmaster, who was invariably an Englishman or ilollander who had failed in every other pursuitgenerally, indeed, a broken-down drunkard; but the great majority were taught neither to read. nor write, and of the adults of the Transvaal to-day I should be surprised to find that twenty per cent. can do so. The younger generation are no doubt better looked after.

Among themselves, Boers are quarrelsome to the last degree. No expedition or transaction was ever undertaken by them in which the leaders did not sooner or later break out into rancorous recriminations. From the time when, in Natal in 1838, Hendrik Potgieter quarrelled with the other leaders, Pieter Retief and Gert Maritz, and in the face of the enemy withdrew his commando from the operations against the Zulus, and when a year or two later, two, if not three, separate governments were set up by rival factions, it has been ever thus. In the hunting-field, quarrels as to the rightful ownership of animals killed are constant, and I have often seen them come to blows.

In their intercourse with strangers other than fellow-Boers, they are extremely overbearing. In my rides in the Transvaai and Orange Free State in connection with the acquisition of farms back in the sixties, during which I visited more Boer houses than I can reckon up, I often had to submit to language and manners that made my blood boil. Their standard of civility is a graduated one. The man with a wagon or two would always receive outward consideration; the man on horseback was tolerated; but the unfortunate on foot received the shortest possible shrift. This raises the question of their oft-asserted hospitality.

Yes, they are hospitable in their own way; but of what people living on farms widely apart, as they do, cannot the same thing be said? I have travelled as much as most men, throughout nearly every one of the Southern Colonies of Great Britain, in several European countries, and in remote districts of the British Isles, but I cannot call to mind meeting with absolute inhospitality anywhere, except from natives of what is now German East Africa, and, in lesser degree, in Gazaland. Will any one who knows both South Africa and Australia maintain that the Boers would for one moment tolerate the sundowner, and erect special buildings for his reception, as the squatters do? The Boer is, in a way, a sociable creature, and a terrible gossip, and he is always glad of an opportunity of letting his tongue go, when he can do so without loss to what he considers his self-respect. A traveller who stops for an hour or two to rest his animals can always reckon on a cup of coffee and a good flow of words, or eyen a meal, if it should happen to be meal-time. Indeed, if he arrive in the evening he will be given a blanket and allowed to lie on the floor with the rest, if he is not with a wagon; but where in the world would such accommodation be refused? What a Boer will not do is to offer food at any other time than at the regular hour for a meal. I was once twenty-four hours without food through arriving at two houses after the meals had been cleared away. Leaving the first at daylight, I arrived at another about ten oclock, and, explaining the matter to the owner, asked him to break the rule and allow me to have something to eat, as I was on a special mission, and could not wait for the mid-day meal. He went to his orchard, and picking off the ground, where they lay thick under the trees, a couple of peaches, placed them on a plate before me. I do not think he meant to be churlish, but hospitality is not quite the right word to apply to his act.

Lord Wolseley recently laid stress upon the honesty of the Boers. I do not know precisely what he meant, but in the matter of meum and ttturn in respect of portable articles the reverse is the truth. I spent quite two years going about from farm to farm with wagon-loads of miscellaneous goods, bartering them for ostrich-feathers, ivory, hides, wool, live stock, or whatever I could get. I have elsewhere related my experiences on one of these expeditions, and must here confine myself to saying that I scarcely ever exposed samples of my goods at any farm without attempt being made to purloin articles that could be readily concealed.

All took part in this, old and young, male and female; and constant watch had to be kept. I once detected a young girl, the daughter of a Boer who was then, and long afterward, a prominent member of the Free State Volksraad, trying to secrete a ease of watches nuder her apron. No shame is evinced on detection; the matter is treated as a good subject for laughter. In purchasing horses and cattle, the greatest care has to be exercised. No London horse-coper could compete with the average Boer in the art of passing off broken-winded horses or sand-cracked trek oxen as sound animals. Dishonesty extends further still than to matters of this kind. A Boer, whose name is well known to the world, many years ago, when acting as President of a Land Commission for apportioning out farms in the Leydenberg District, did my partner out of 36,000 acres of land by as barefaced a piece of knavery as could well be conceived. Dishonesty and untruthfulness are twin brothers, and both are prominent features in the Boer character. He who relies npon the unsupported testimony of a Boer will most assuredly come to grief. It is not merely that the habit of exaggeration is a second nature to him, but that he has actually no conception of the nature of truth. He will say exactly what he conceives will best serve his ends in the matter he has in hand, without any reference whatever to what may happen to be the actual facts. Indeed, it is doubtful if his mind is able to take in the facts as they are. It is of that character that it colors the facts in accordance with his own desires and beliefs.

The Boer has a habit of calling every defeat a great victory, and his doing so is not so much a deliberate attempt at deceiving, as it is the expression of a bona fide belief. He is so saturated with the conviction that he cannot be defeated that he is quite unable to appraise the facts at their true value. The conviction overrides all else, and in a mind capable of containing only one or two leading ideas, that of defeat can find no place. When he sees his dead and wounded strewn about the field, the sight does not convey to him any sense of disaster, for he is convinced that the loss on the other side must necessarily be three times as great.

I do not think there is any feature in the Boer character quite so distinctive as this ingrained disregard of truth, this absolute incapacity to understand the meaning of straightforwardness. It enters into their every transaction in life, from the smallest to the greatest. Whether it is in relating an experience in the hunting-field, in selling a horse, a wagon or a farm, in giving evidence in a court of law, or in an affair of state, it is always present, and always glaringly obvious to the outsider. In their statecraft these traits must be clear to the most careless reader. The recent Blue Books afford ample evidence of them, but in Mr. Fitzpatricks Transvaal from Within they are revealed to a degree that comes probably as a revelation to those who thought they had a fair knowledge of the Boer mind and method, but which to the sentimental Boerophile who knows nothing of them must be absolutely crushing.

We hear a great deal about the Boers love for their country, and their willingness to shed the last drop of their blood in its defence. Those who talk thus know nothing whatever about the matter. The Boer has no country. He does not know the meaning of patriotism. He is a nomad by nature. One country is as good to him as another, if it serve his requirements. He is seldom on his farm for long, and is more happy when he takes his stock away to some distant winterveldt, and lives in his wagon, than when at home. If he is assured of getting better country for his stock on easier terms, or preferably on no terms at all, he is as ready to desert his own for good and all as he is to eat his breakfast. What he is fighting for is liberty, and he interprets liberty as did Cicero: The essence of liberty is to do exactly as one chooses. The limitations to liberty he cannot understand. The like liberty of all is to him a meaningless string of words.

That is his patriotism. The present war cannot properly be called a Boer-made war; it is a Kruger-made war, and a ilollander-made war. The average Boer hates the Britisher with lasting hatred; he despises him or, at all events, has persuaded himself that he despises him; but he is much too lazy and enervated a creature to deliberately set to work to drive the Britisher out of the country. All that has been driven into his weak mind by ambitious and designing men.

I must now come to one more leading feature in the Boer character, and one most disagreeable to dwell upon. The Boer is absolutely callous to suffering, whether in animals or in human beings. When we remember that, until a few years ago, the whole male population was constantly engaged in killing animals and skinning and cutting them upwere, in fact, practically a vast community of professional butchersone can scarcely be surprised that animal suffering raises no sentiment within them; but their cruelties to their fellow-creatures cannot but be regarded with astonishment. One can find in many books descriptions of their terrible savagery in the conduct of their wars with native tribes; but it is in the home life that they are seen at the worst, for there their cruelties are committed in cold blood. I have over and again seen slavesthey call them indentured apprentices when the Britisher makes inept inquiriesthrashed with hippopotamus-hide sjamboks with a degree of severity and savagery that would do no discredit to a Dervish, and that for the most trifling offences. They were usually spread-eagled to a wagonwheel to receive this punishment, and sometimes the Boer would thrash until he could thrash no longer. White prisoners, especially if they should happen to be British, too, have often come into this kind of treatment. In 1866, I was eye-witness to a very bad case. It was in the Pongolo Bush. An English sawyer was charged with stealing a hatchet from a Boer. There was a fieldcornet there, and this man, after hearing the Boers complaint, caused the sawyer to be seized, had him fastened to a wagon-wheel, and ordered him to be given fifty lashes. The sawyer was then bound to a horse with his head on the rump, as we see in the pictures of Mazeppa, and sent in that position thirty miles through a blazing sun, to Wakkerstroom to be tried! I was shooting at the time, and was the only other Englishman in the district, and was powerless to prevent it.

The last Boer trait to which I can refer within the limits of this article is their alleged character as a deeply religious people. This is a very difficult matter to deal with in a few words. Not being what is called a religious man myself, I am a little in doubt as to what is meant by the claim made. The Boer I take to be a Deist more than a Christian. His Predikant in the churches may hold forth to him the Christian doctrines, but away from them his God is an authopomorphic God. He is in the first place the God of War, and in the second, God the Protector. The belief that the first and most acceptable, if not the only, business God has is to look after the interests of the Boer, I take to be absolutely sincere. Whether these fanatical persuasions can rightly be called beliefs is a question into which I cannot enter, beyond stating my own conviction that they are more hysterical in their nature than grounded on thought or reason. Hysterical or not – the Boer acts up to his belief. His God teaches him neither ethics nor morals; He is God the Warrior and God the Protector, and nothing more. He is the God of the Pentateuch and therefore the Boer ethic is the ethic of the Jews in the Wilderness, supplemented by additions resulting from his peculiar life in the midst of wild animals and wilder men. How far his fanatical belief that he is Gods special favorite enters into his life, apart from making him arrogant, is not easy to determine. He is regular in his observances of the forms of worship which his circumstances have created for him; but except in times of peril the influence of his religious belief is not otherwise traceable. His method of worship is lugubrious in the extreme. To the eye there is neither reverence, cheerfulness nor devotion in it. It is a thing of the lips, and full of dolefulness and gloom. When I have attended their Sabbath Bible readingswhich are almost entirely confined to the Mosaic recordsand psalm-singings in their own houses, I have always found myself getting depressed and moody, and have had to pinch myself to rouse myself to a realization of its unreality. It is like a nightmare. The solemnity is so stolid, the tone so monotonous, sing-song and gruesome, and the whole function so lifeless and soulless, that it is impossible to believe that there is any real feeling in it.

And what has made these strange people what they are? Consider their history. They are by nature a dissatisfied people. They left their original European homes because the conditions forced upon them were distasteful to them, and they left the Cape Colony because they could not endure the restraints advancing civilization imposed upon them. They entered a strange country, full of strange animals and stranger men. The men were hostile, savage and ruthless, and they had to be ever on the alertin the protection of their own lives. Completely cut off from the world, they wandered about in their wagons for years upon years, homeless and friendless, and forever fighting the savage foes -who occupied the country. Their horror of these foes grew upon them until they gradually came to regard them not as human beings, but as vermin to be exterminated on every opportune occasion.

They had no consolations but their Old Testaments, and they read and reread these (for the overtrekkers were better educated than their offspring) until the similarity between the Jews in the Wilderness and themselves so impressed them that they slowly confounded the one with the other, and eventually became honestly convinced that it was they themselves who were Gods chosen people. And thus they lived for decades, every family deprived of some of its members in the light, and practically without any government or emblem of consolidation. They had no literature, no art, no music but a stray fiddle or harmonium, absolutely none of the requirements of existence. Their life became a sordid fight against their environments. They intermarried until the whole state became one vast family, and with this intermarriage their intellects grew debased. And thus they gradually lost much that makes man manly and attractive.

That with good government and under more civilized conditions, they are capable of better things is undoubted. Among the Boers of Natal (especially in the Umvoti District), of the Cape Colony, and even of certain districts of the Free State, I have met many Boers, who, though of a rather low order of intellect, and incapable of any achievements in the higher departments of our mental life, were in all other respects as high-toned, upright and courteous gentlemen as anyone would desire to meet. Rid the Transvaal of the incubus of its corrupt and incapable government, give it a well-considered constitution and supervision, and the Boer, though he can never rise very high among white races, will in the next generation be a very different man from what his circumstances have hitherto made him.